شرح كلام حضرت علّامه از زبان استاد مصباح استاد مصباح در شرح كلام حضرت علّامه مىگويد : وقتى گفتيم مفهوم مستقل و رابط كه از وجود مستقل و رابط گرفته مىشود قابل تبديل است ، يعنى مىشود مفهوم رابط بگردد و مفهوم مستقل شود ، نتيجه مىشود كه خود مفهوم را صرف‌نظر از خصوصيت استقلال يا خصوصيت رابط وقتى در نظر مىگيريم ، خود مفهوم نه مستقل است و نه رابط ، بلكه بستگى دارد به اين‌كه به آن مصداقى كه مفهوم از آن انتزاع شده نظر استقلالى شده باشد كه در اين صورت مفهوم هم مستقل خواهد بود ، و اگر نظر ربطى كرده باشيم - كه در واقع هم ربط است - در اين صورت مفهومى كه از آن گرفته مىشود ، مفهوم رابط خواهد بود و صرف‌نظر از اين دو ، خود مفهوم نه رابط است و نه مستقل . اين مطلب را به اين صورت مىتوان تقرير كرد كه وقتى وجود يا مستقل است و يا رابط ، مقسم بايد نسبت به اقسام ، لا به شرط لحاظ شود . انسان وجود دارد ، از اين وجود يك مفهومى گرفته مىشود ، اين مفهوم گاهى به صورتى گرفته مىشود كه عقل نظر استقلالى به آن موجود كرده است و چون نظر استقلالى كرده مفهوم مستقلى از آن مىگيرد ، كه همان ماهيت انسان است . و اگر اين نظر استقلالى نباشد تنها مفهومى كه از آن گرفته مىشود مفهوم وجود رابط است . پس اين وجودى كه بر هر دو حمل مىشود ، استقلالى بودن يا رابط بودنش تابع چگونگى نظر به آن مصداق خارجى است ، اگر آن مصداق را به صورت مستقل لحاظ كرده باشيم مفهومى كه از آن گرفته مىشود مفهوم مستقل خواهد بود ، و اگر آن را به صورت معناى حرفى و ربطى در نظر گرفته باشيم ، مفهومى كه از آن گرفته مىشود مفهوم ربطى خواهد بود . اما خود مفهوم ، صرف‌نظر از اين لحاظها نه مستقل است و نه رابط . « 1 »

--> - عرضية بقياس بعضها الى بعض و بالنظر الى أنفسها ، و روابط وجوديّة بقياسها إلى المبدإ الأوّل تبارك و تعالى ، و هى فى أنفسها مع قطع النّظر عن وجودها لا مستقلّة و لا رابطة » ( 1 ) . درس‌هاى نهاية الحكمة ، جلسهء 12 .